ตัวอย่าง หมายถึง สิ่งที่นำมาอ้าง เพื่อแสดงให้เห็นลักษณะที่เป็นส่วนรวมทั้งหมด โดยแสดงแบบอย่างหรือคุณภาพของสิ่งนั้น ตัวอย่างที่ดี (Good Example) ให้ความหมายเจาะจงว่ามีลักษณะที่ดี เป็นแบบอย่างที่ดีหรือมีคุณภาพที่ดี สมกับการที่จะศึกษา เรียนรู้ เลียนแบบ ต่อยอด และพัฒนาให้เจริญก้าวหน้ายิ่งขึ้นต่อไป
สำหรับองค์กร หรือองค์กรตัวอย่าง มีหลักคิดเช่นเดียวกับบุคคล องค์กรมีแนวปฏิบัติ ตั้งแต่คิด (Think) พูด (Talk) ทำ (Task) เป็นเรื่องที่รู้จักกันในหลายคำศัพท์ เช่น วิสัยทัศน์ (Vision) พันธกิจ (Mission) นโยบาย (Policy) กลยุทธ์ (Strategy) แผนงาน (Plan) เป็นต้น หากพิจารณาเชิงระบบ องค์ประกอบพื้นฐาน ได้แก่ หลักการ (Principle) นโยบาย (Policy) ขั้นตอน (Process) วิธีปฏิบัติ (Procedure) เป็นโครงสร้างเงื่อนไข (Platform) นำไปสู่การปฏิบัติ (Practice) ได้ผลการปฏิบัติ (Performance) โดยมีบุคคล (People) เป็นปัจจัยร่วม
แม้ว่าในทางปฏิบัติ การคิดพูดทำแยกส่วนกัน ทั้งแบ่งแยกเรื่องประเด็นด้านแง่มุมระดับภาวะกรณี และเวลา ตามกาลเทศะ (Space and Time) เพื่อให้ชัดเจนเข้าใจได้สื่อสารได้ปฏิบัติได้ก็ตาม ทั้งหมดต้องกลับมารวมกันเสมือนหนึ่ง (As One) ที่ไม่แบ่งแยกให้ได้ หากรวมกันไม่ติดไม่สนิท ก็มักเกิดอุปสรรคปัญหาตามทฤษฎีช่องว่าง (GAP Theory) เหมือนเงาตามตัว
กรอบความคิดที่ผสมผสานผนวกกระบวนการคิดพูดทำให้ครบรอบเป็นวงจร (Cycle) ล้วนมีประโยชน์จำเป็น (Necessary) แต่ต้องเพียงพอ (Sufficient) ด้วย หัวใจอยู่ที่จิตสำนึกและพฤติกรรมการปฏิบัติเป็นกิจวัตรต่อเนื่องสม่ำเสมอ จริงใจ (Sincere) จริงจัง (Serious) จริงจริง (Straight) ตัวอย่างที่ดีต้องดูแลรักษาดุลยภาพ สำคัญ (Important) เหมาะสม (Appropriate) คุ้มค่า (Worth) ตามอัตภาพสถานภาพ โดยอาศัยความเชื่อกับความพากเพียร คือ ศรัทธา (Confidence) วิริยภาพ (Continuation) เป็นฐานพละกำลัง พร้อมกับเจริญตามไตรสิกขาทางสายกลาง ด้วย ศีล ระเบียบวินัย (Code) สมาธิ (Concentration) สติ (Consciousness) ปัญญา (Cognition) พึ่งตนเอง อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ คือ รู้จักตนเอง (Self-Discern) ดูแลตนเอง (Self-Discipline) พัฒนาตนเอง (Self-Develop) คือ รู้จักรู้ใจรู้จริง ตามหลักโยนิโสมนสิการ
นอกจากนั้น กรอบความคิดควรมีโครงสร้างวงจรที่สมบูรณ์ (Complete) ครอบคลุมองค์ประกอบสำคัญครบถ้วน และยังต้องมีสภาพพลวัตที่สมดุล (Balance) เชื่อมโยงต่อเนื่องสืบสานสัมพันธ์กัน ทั้งระหว่างภายในเอง คือตลอดกระบวนการคิดพูดทำ และระหว่างภายในกับภายนอก คือรู้จักปัจจัยภายนอก ได้แก่ รู้เขารู้คน รู้เวลารู้สถานที่ รู้กรณี รู้สภาพรู้สถานการณ์ ดังนั้น กลไกเชื่อมโยงปรับเปลี่ยนจึงมีความสำคัญมาก ได้แก่ การรับรู้รวบรวม (Sense) การเสาะแสวง (Search) และการเรียนรู้ฝึกฝนทบทวน (Study) เพราะนำเข้าคัดกรองเลือกสรรผ่านหลากหลายสื่อ รูปแบบและช่องทางตลอดกระบวนการ กล่าวคือ แสงสีเสียง กลิ่นรส กายสัมผัส ผ่านตาหูจมูกลิ้นและผิวกาย ซึ่งล้วนเป็นส่วนประกอบรูปธรรมของหน้าตาทั้งสิ้น โดยเฉพาะในลำดับต่อไปยังส่วนประกอบนามธรรมของหน้าตา คือ การน้อมนำยอมรับทางคติความคิดเห็นสู่จิตใจ (Mind) เพื่อศึกษาพัฒนาขัดเกลาปรับปรุง ทั้งระดับศรัทธาและปัญญา โดยอาศัยตำราและแหล่งวิชาจากกัลยาณมิตร อาจริยมิตร ตามหลักปรโตโฆสะ
อนึ่ง หากพิจารณายกกระดับจากบุคคลเป็นองค์กรแล้ว แม้องค์ประกอบและความสัมพันธ์อาจเทียบเคียงกันได้ ปัญหาความยุ่งยากซับซ้อนขยายตัวเป็นพหุคูณ โดยมีนัยแบบเลขยกกำลังแปรผันตามบุคลากร การบริหารจัดการองค์กร (Management) จึงจำเป็นอย่างยิ่งต้องมีระบบระเบียบแบบแผนที่เพียงพอและเหมาะสม เพื่อช่วยเหลือ (Help) มากกว่าซ้ำเติม (Hurt) โดยคำนึงถึงหลักทวิภาค สมบูรณ์ควบคู่สมดุล เช่น ตาและหู รับเข้า ต่างมีคู่เพื่อช่วยกันคานกัน ปาก รับเข้าหรือส่งออก เป็นคู่เพื่อจำกัดเตือนกัน จมูก รับเข้าสลับส่งออกเพื่อกำกับกันสืบต่อกันและมีคู่เพื่อช่วยกันคานกัน สมอง ก็มีคู่ส่วนซ้ายกับส่วนขวา เป็นต้น เริ่มต้นจากจุดกำเนิดแล้วกระจายออกไปอย่างทั่วถึงสม่ำเสมอต่อเนื่อง จากใจสู่หน้า จากหัวสู่ตัว และรอบตัว (Tone at and from the Top)
องค์กรตัวอย่างที่ดีสะท้อนแสดงความจริงออกมาบนใบหน้า เป็นหลักฐาน เป็นหน้าตา ศักดิ์ศรีเกียรติภูมิ บนหลักความพอเพียง (Sufficiency Principle) หลักไตรลักษณ์ อิทัปปัจจยตา อัปปมาทธรรม คือ เป็นหน้าเป็นตาเชิดหน้าชูตา น่าชื่นชมยกย่อง มีคุณค่าเกิดประโยชน์จริง เหมือนการส่องกระจกเงาหมั่นสำรวจเตือนตนเอง แม้ว่าไม่ใช่จะดีเลิศวิเศษสุดไร้ที่ติ แต่ไม่ใช่เพียงการสร้างภาพลักษณ์ ดังแสดงไว้ในแผนภูมิ การเป็นตัวอย่างที่ดี (By Example) เป็นแบบแผนแนวทางจากรากฐานสู่พื้นฐานจนถึงผลฐาน ทั้งแจกแจงกับรวบรวมไปพร้อมกัน ด้วยเอกภาพบูรณภาพสัมฤทธิภาพทาง บทบาท (Role) หน้าที่ (Responsibility) ความรับผิดชอบ (Accountability) อย่างเต็มที่ตลอดทางตลอดเวลาเสมือนหนึ่งเดียว
ชุดเดิมพิมพ์ครั้งแรก: ตัวอย่างที่ดี (Good Example) บทส่งท้ายในหนังสือ “ประเทศไทยหลังสงครามโลกครั้งที่สอง: ครบรอบ 78 ปี ธนาคารกรุงเทพ,” ปิยะพันธ์ ทยานิธิ และคณะ (ISBN 978-974-8106-58-8) ตุลาคม 2566 หน้า 349
ที่มา: อินทาเนีย ฉบับที่ 2 ปี พ.ศ. 2568 คอลัมน์ ข้อคิดจากนิสิตเก่า โดย ดร.ปิยะพันธ์ ทยานิธิ วศ.23